Een originele visualisatie van Belgische sterftepatronen
Hoe kan je meer dan drie miljoen overlijdens op een visueel interessante manier weergeven?
Belgium in Maps geeft een mooie aanzet door alle dagelijkse overlijdens in de periode 1992-2025 voor te stellen als een jaarring van een boom. Deze visualisatie bevat 34 jaarringen en 12.419 dagen. Elke ring komt overeen met één kalenderjaar. De oudste gegevens bevinden zich in het midden van de “boomstam” en de meest recente jaren vormen de buitenste rand. Samen vertegenwoordigen de ringen 3,647,434 geregistreerde overlijdens in België (bron: Statbel).
Elke dag heeft een plaats
De positie in de ring komt overeen met de overlijdensdatum. Januari begint bovenaan en de volgende maanden van het jaar volgen kloksgewijs. De dikte van de ring komt overeen met het aantal overlijdens op een bepaalde dag. Daardoor ontstaan (sterfte)patronen die in een gewone tijdreeks minder in het oog zouden springen. De wintermaanden tekenen zich af als bredere zones (bijvoorbeeld als gevolg van een hogere sterft door griep), terwijl ook uitzonderlijke gebeurtenissen (hittegolven, COVID-19) duidelijke afwijkingen veroorzaken. De kleur geeft aan in welke mate de dagelijkse sterfte afwijkt van het gemiddelde. Roodbruine kleuren wijzen op een hogere sterfte dan verwacht (oversterfte), blauwgrijze kleuren op een lagere sterfte (ondersterfte). De kleuren tonen dus een statistische afwijking, maar verklaren niet automatisch de oorzaak ervan: de visualisatie is in de eerste plaats een manier om patronen in de tijd te ontdekken.
Uitzonderlijke jaren worden zichtbaar
Sommige periodes springen onmiddellijk in het oog. De hittegolf van augustus 2003 is bijvoorbeeld duidelijk zichtbaar. Maar vooral de oversterfte tijdens de coronagolven van 2020 en 2021 is goed te zien. Dat maakt dit type van visualisatie interessant als historisch overzicht van de Belgische volksgezondheid. Grote gebeurtenissen worden niet als afzonderlijke nieuwsfeiten weergegeven, maar als afwijkingen in een lange tijdreeks.
Geen klassieke kaart
Strikt genomen is dit geen kaart: er wordt geen geografische spreiding getoond, maar een tijdreeks. Toch sluit de visualisatie goed aan bij de cartografische manier van denken: complexe gegevens worden vertaald naar een visuele weergave met een duidelijke structuur. Deze Belgische “sterfteringen” tonen hoe een vertrouwde metafoor — de jaarringen van een boom — kan helpen om een lange en complexe gegevensreeks begrijpelijk te maken.
Code beschikbaar
De code om sterftecijfers te visualeren als jaarringen kan worden gedownload via de GitHub-pagina van de ontwikkelaar van de website Belgium in Maps.
